ผู้เฒ่าทรนงแห่งฝายพญาคำ

Tue, 11/18/2008 - 12:42 -- ประชาธรรม

"หากจะระเบิดฝายพญาคำ ให้เขามาระเบิดหัวใจพ่อหมื่นก่อน ! "

 

คำพูดประโยคสั้นๆ ออกจากปากอุ๊ยหมื่น หรือนายหมื่น ทิพย์เนตร พ่อเฒ่าวัยเกือบ 80 ในตอนสายๆ ของวันจันทร์ที่ 17 พ.ย. 2551 ที่ผ่านมา ณ หน้าศาลากลาง จ.เชียงใหม่

 

... ในวันนั้น บริเวณหน้าศาลากลาง จ.เชียงใหม่ คราคร่ำไปด้วยชาวบ้านจากกลุ่มผู้ใช้น้ำจากฝายพญาคำและเครือข่ายประชาชนเชียงใหม่-ลำพูนนับร้อยคน ที่รวมตัวชุมนุมยื่นหนังสือถึงนายสมชาย วงศ์สวัสดิ์ นายกรัฐมนตรี ให้ยุติการรื้อฝายพญาคำ และยกเลิกการสร้างประตูระบายน้ำกั้นลำน้ำปิง หลังจากที่มีกระแสข่าวว่ากรมชลประทานจะผลักดันโครงการดังกล่าวเข้าสู่ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีในวันอังคารที่ 18 พ.ย.นี้เพื่ออนุมัติการดำเนินการ

 

ในจำนวนผู้ชุมนุมนับร้อย อุ๊ยหมื่น ในวัยใกล้ 80 และมีฐานะเป็นประธานฝายพญาคำก็เป็นหนึ่งในนั้น

 

ถึงบรรทัดนี้ผู้อ่านหลายท่านอาจมีข้อสงสัย ฝายพญาคำ คืออะไร อยู่ตรงไหน มีความสำคัญมากเพียงใด อธิบายสั้นๆ ได้ว่าฝายพญาคำเป็นฝายหินทิ้งกั้นลำน้ำปิงบริเวณบ้านท่าศาลา อ.เมือง จ.เชียงใหม่ ซึ่งอยู่เลยค่ายกาวิละไปทางใต้เล็กน้อย ตัวฝายมีอายุกว่า 100 ปี สร้างในสมัยเจ้าอินทวิชยานนท์ โดยพญาคำ ซึ่งเป็นที่เคารพนับถือของชาวบ้านได้นำชาวบ้านสร้างฝายดังกล่าวและขุดลำเหมืองขึ้น

พญาคำเป็นคหบดีและกำนัน มีชื่อบรรดาศักดิ์เต็มว่า พญาคำวิจิตรธุระราษฎร์ ได้รับแต่งตั้งให้เป็น "กรมนา" ในสมัยรัชกาลที่ 5 และผลจากการที่พญาคำได้นำชาวบ้านสร้างฝายและขุดลำเหมืองดังกล่าวขึ้นมา หลังจากนั้นจึงมีการเรียกฝายแห่งนี้ว่า ฝายพญาคำมาจนกระทั่งทุกวันนี้

ฝายพญาคำเป็นฝายหินทิ้ง สันฝายมีความสูงจากระดับท้องน้ำประมาณ 3-5 เมตร ดังนั้นบริเวณหน้าฝายจึงมีระดับน้ำสูงกว่าด้านหลังฝายประมาณ 30 เซนติเมตร ซึ่งบริเวณหน้าฝายฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิงจะมีลำเหมืองสายเล็กๆ ความกว้างประมาณ 5 เมตร ซึ่งเรียกว่าหัวฝาย ที่คอยดึงน้ำออกจากแม่น้ำปิง และลำเหมืองสายเล็กๆ สายนี้นี่เองที่เป็นทางผ่านให้น้ำจากฝายพญาคำไหลเข้าสู่เรือกสวนไร่นาของเกษตรกรในด้านตะวันออกของแม่น้ำปิงในเขต จ.เชียงใหม่ และลำพูน ถึง 42 ชุมชน มีพื้นที่ต้นน้ำได้แก่ ต.หนองหอย ต.หนองผึ้ง ต.ยางเนิ้ง ต.ชมพู ต.ชัยสถาน ส่วนพื้นที่ปลายน้ำได้แก่เขต ต.หนองแฝก ต.อุโมงค์ และ ต.ป่าแดด ครอบคลุมพื้นที่ 3 อำเภอคือ อ.เมือง อ.สารภี จ.เชียงใหม่ และ อ.เมือง จ.ลำพูน รวมพื้นที่รับน้ำกว่า 32,000 ไร่

 

ขณะที่โครงการรื้อฝายพญาคำ รวมทั้งฝายท่าวังตาล และฝายหนองผึ้งซึ่งอยู่ใกล้เคียงกัน รวมทั้งการสร้างประตูระบายน้ำกั้นลำน้ำปิง ที่เป็นเหตุให้กลุ่มผู้ใช้น้ำออกมาเคลื่อนไหวคัดค้านนั้นหาได้เป็นโครงการใหม่แต่อย่างใด โครงการนี้กรมชลประทานผลักดันมาตั้งแต่ปี 2548 โดยอ้างว่าฝายดังกล่าวเป็นสาเหตุให้เกิดปัญหาน้ำท่วมเมืองเชียงใหม่ พร้อมกันนั้นหากรื้อฝายแล้วจะมีการปรับภูมิทัศน์สองฝั่งแม่น้ำปิงให้สวยงาม และเรือก็สามารถแล่นจากตัวเมืองเชียงใหม่ไปยังเวียงกุมกามได้

 

เหตุผลข้างต้นกลุ่มผู้ใช้น้ำโต้แย้งมาโดยตลอดว่า ฝายพญาคำสร้างมานานนับร้อยปีที่ผ่านมาไม่ได้สร้างปัญหาน้ำท่วมเชียงใหม่แต่อย่างใด นอกจากนี้หากจะแก้ปัญหาดังกล่าวต้องไปจัดการการบุกรุกสองฝั่งลำน้ำในเขตเมืองเชียงใหม่ รวมทั้งต้องขุดลอกตะกอนทรายออกด้วย นี่คือสิ่งที่ชาวบ้านอธิบายมาโดยตลอด และยังไม่นับรวมคำถามหรือข้อสังเกตที่มีการตั้งไว้ว่าโครงการนี้ชาวบ้านจะได้อะไร ทั้งนี้ต้องไม่ลืมว่าพื้นที่สองฝั่งน้ำปิงในเขตเมืองเชียงใหม่นั้นเต็มไปด้วยโรงแรม ร้านอาหารต่างๆ มากมาย ส่วนผู้เป็นเจ้าของนั้นก็ล้วนเป็นคนใหญ่คนโตของ จ.เชียงใหม่ทั้งสิ้น ดังนั้นการรื้อฝายออกแล้วปรับภูมิทัศน์ นำเรือมาแล่นได้ตลอดลำน้ำ เหล่านี้ใครคือผู้ได้ผลประโยชน์ และนี่กระมังที่เป็นเหตุใหญ่ที่ชลประทานพยายามผลักดันโครงการนี้เสียให้ได้

 

ว่าไปแล้วผมรู้จักอุ๊ยหมื่นมาตั้งแต่ปี 2548 ภาพที่เห็นพ่อเฒ่าประธานฝายพญาคำคนนี้ตั้งแต่วันแรกจนกระทั่งล่าสุดเมื่อวันที่ 17 พ.ย. ที่ผ่านมาทุกอย่างยังเหมือนเดิม

 

ภาพชายชรา เส้นผมขาวโพลน ผิวหนังเหี่ยวย่น ดำกร้าน ผ่านร้อนผ่านหนาวกับแม่น้ำปิงและฝายพญาคำมาทั้งชีวิต พร้อมคู่หูคือพ่อหลวงสมบูรณ์ บุญชู รองประธานฝายพญาคำในวัยกว่า 50 ที่ต้องเข้าออกยื่นหนังสือคัดค้านการรื้อฝายพญาคำกับหลายๆ หน่วยงาน วันแล้ววันเล่า ปีแล้วปีเล่า แต่ดูเหมือนว่าเสียงคัดค้านจากคนเล็กๆ กลุ่มนี้ไม่มีผลต่อการพิจารณาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

 

คิดเล่นๆ ว่าคนในวัยนี้น่าจะใช้ชีวิตบั้นปลายอย่างสงบ เฝ้ามองคนรุ่นหลังมาสานต่อภูมิปัญญาการจัดการน้ำ แต่ก็นั่นแหละครับในยุคที่ภูมิปัญญาดั้งเดิมถูกเมินคุณค่า ยุคที่การพัฒนาเป็นไปแบบไม่เห็นหัวคนท้องถิ่น คิดจะทำอะไรก็ทำไปโลด คนอย่างอุ๊ยหมื่นและอีกหลายๆ คนถึงต้องลุกขึ้นมาต่อสู้ ... แล้วคุณล่ะ คิดว่าไง ?

 

อานุภาพ นุ่นสง

สำนักข่าวประชาธรรม

ประชาธรรม บน เฟสบุ๊ก

คลังข้อมูล

ไฟล์เอกสาร