เสียงจากโป่งอาง : ทำไมต้องสร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำปิงตอนบน?! (ตอน 1)

Wed, 07/27/2011 - 14:48 -- ประชาธรรม

 

เรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชนบ้านโป่งอาง                                                                               

หมู่บ้านโป่งอาง ตั้งอยู่หมู่ที่ 5 ตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ จากทางแยกซ้ายมือเข้าไปทางโป่งน้ำร้อนโป่งอาง ของอุทยานแห่งชาติผาแดง ระหว่างทางมีภูเขาและผืนป่าสมบูรณ์ล้อมมรอบ ลึกเข้าไปไม่กี่กิโลเมตร ก็เห็นซุ้มประตูหมู่บ้านตั้งเด่นบนเนินเขา เมื่อหยุดมองลงไปในหุบเขา มองเห็นชุมชนตั้งกระจัดกระจายไปตามหุบเขาและริมน้ำแม่ปิง และที่เห็นเด่นชัด ก็คือ ภูผาหินสีแดงลวดลายแปลกตา อันเป็นที่มาของชื่อ โป่งอาง นั่นเอง

จากประวัติศาสตร์ท้องถิ่น บอกไว้ว่า เดิมทีนั้น ชุมชนแห่งนี้เคยเป็นชุมชนของชนชาวไทยใหญ่ ดินแดนแห่งนี้จึงถูกเรียกขานกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษว่า "โป่งอาง" เป็นชื่อที่เรียกตามชื่อของโป่ง ที่ตั้งอยู่บริเวณฟากขวามือทางเข้าหมู่บ้าน จะมองเห็นโป่ง ซึ่งมีลักษณะภูผาหินสีแดงรูปร่างประหลาด แปลกตา ชาวไทยใหญ่ จึงเรียกกันว่า อาง ซึ่งหมายถึงยันต์ เนื่องจากดูคล้ายผ้ายันต์นั่นเอง ลักษณะดังกล่าวอาจเกิดจากการผกผันทางธรรมชาติที่อยู่ใต้ผิวดิน ที่ทำให้บริเวณดังกล่าว มีความร้อน และเกิดขึ้นมาในลักษณะของโป่ง

ดังนั้น คำว่า โป่ง รวมกับคำว่า อาง ซึ่งเป็นภาษาไทยใหญ่ จึงกลายเป็นที่มาของชื่อหมู่บ้านโป่งอาง นับแต่นั้นมา

จตุกร กาบบัว ผู้ใหญ่บ้านบ้านโป่งอาง บอกเล่าให้ฟังว่า"เท่าที่ทราบประวัติหมู่บ้าน เมื่อก่อนนั้น มีพ่ออุ๊ยพรหมมา จองจาย เป็นคนไทยใหญ่ ก่อนที่มาสร้างถิ่นฐานอยู่ที่บ้านโป่งอาง ตอนแรกมีบ้านอยู่ 7 หลังคาเรือน มีการขุดนา ทำนา ซึ่งก่อนหน้านั้น ได้มีการอพยพอยู่ 2 ครั้ง เนื่องจากมีโจรเข้ามาปล้น จนกระทั่งย้ายขึ้นมาอยู่ทางทิศตะวันออกของน้ำปิง และก็มีการถูกโจรปล้นอีกครั้งหนึ่ง สมัยพ่ออุ๊ยมั่น จองจาย เพราะคนสมัยก่อนมักสะสมเงินทอง โดยการเก็บฝังไว้  ซึ่งสมัยก่อนนั้นไม่มีธนาคาร ว่ากันว่า การที่พ่ออุ๊ยมั่นถูกทำร้ายจากการทุบตี ก็ได้นำทรัพย์สมบัติไปฝั่งใต้ต้นขนุน  แต่ตอนนี้ก็ถูกน้ำกัดเซาะและไหลทะลักไปหมดแล้ว"

เป็นที่สังเกตว่า คนในอดีต มักตั้งถิ่นฐานอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำ เพื่อหาที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของคนในชุมชน ที่จะต้องอาศัยและพึ่งพาระบบนิเวศน์จาก ดิน น้ำ  ป่าไม้  และสัตว์ป่าอย่างยั่งยืน

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ชุมชนบ้านโป่งอาง ได้ตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณสองฝั่งลำน้ำแม่ปิงที่ไหลผ่านกลางหมู่บ้าน และนับได้ว่าเป็นหมู่บ้านแห่งแรกที่ก่อเกิดวิถีการดำรงชีวิตของคนต้นน้ำแม่ปิง ถึงแม้ว่า ในชุมชนจะมีด้วยกันหลายเชื้อชาติ ทั้งคนเมืองพื้นราบ คนไทยใหญ่ และคนปกาเกอะญอ แต่ก็มิได้มีการแบ่งแยกหมู่บ้าน หรือแยกความเป็นชนเผ่าออกจากกัน หากยังมีความสัมพันธ์กันฉันท์พี่น้องดำรงชีวิตด้วยความเชื่อ  ประเพณี  วัฒนธรรมที่สืบทอดมาแต่โบราณ

"หากไล่นับอายุของหมู่บ้านโป่งอาง น่าจะมากกว่า 100 ปีมาแล้ว เพราะจากหลักฐานการก่อตั้งวัด นั้นมีมานานมากและมีการตกสำรวจประวัติของวัด ซึ่งชาวบ้านบอกว่ามีการตั้งมาก่อนปีพ.ศ. 2480 ปัจจุบัน หมู่บ้านโป่งอาง มีจำนวนหลังคาเรือนทั้งหมด 102 หลังคา มีประชากรที่มีทะเบียนบ้าน ทั้งหมด 380 คน" จตุกร กาบบัว ผู้ใหญ่บ้านบ้านโป่งอาง บอกเล่าให้ฟัง

 

 

 

จตุกร กาบบัว   

ผู้ใหญ่บ้านบ้านโป่งอาง 

 

 

จุดเด่นของโป่งอาง คือเป็นพื้นที่ป่าต้นน้ำลุ่มน้ำสาขาแหล่งรวมอาหารจากป่า-แม่น้ำ การอยู่ร่วมอย่างพึ่งพา                                                                                       

จุดเด่นของชุมชนแห่งนี้ ก็คือ เป็นแหล่งต้นน้ำที่สำคัญของแม่น้ำปิงตอนบนอีกสายหนึ่ง นั่นคือเป็นหมู่บ้านแห่งเดียวที่ตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำห้วยหก ซึ่งเหนือขึ้นไปนั้น มีลำน้ำสาขาย่อยหลายสาย ได้แก่ลำห้วยหวาย ห้วยเอื้อง ห้วยน้ำกัด และห้วยหก อันเกิดจากแนวเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนรอยต่อระหว่างเทือกเขาดอยปุกผักกา แนวเขตบ้านโป่งอาง และบ้านแกน้อย ตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่

ลำน้ำสาขาย่อยทั้งหมดนี้ ได้ไหลลงสู่แม่น้ำปิงทางฝั่งตะวันตกของหมู่บ้าน

ที่ผ่านมามีการสำรวจ พบว่า ลุ่มน้ำห้วยหก เป็นผืนป่าที่ยังคงความอุดมสมบูรณ์ของพรรณพืช  พันธุ์สัตว์นานาชนิด เนื่องจากสภาพพื้นที่ป่าเป็นบริเวณป่าต้นน้ำ เป็นลักษณะป่าดิบชื้น   ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ ตามลำดับชั้นของป่า ส่วนพื้นที่ป่าบริเวณรอบๆ หมู่บ้านจะเป็นป่าโปร่งที่มีไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ขึ้นประปราย อาทิเช่น ไม้เต็ง รัง ประดู่ ไม้สัก กล้วยป่า ไผ่ พืชสมุนไพร เห็นชนิดต่างๆ และสัตว์ป่าอาทิเช่น  หมูป่า ไก่ป่า  กระต่าย  กระรอก  และงูชนิดต่างๆ ซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นสิ่งมีชีวิตที่เป็นปัจจัยสำคัญต่อการเกื้อกูลกันทางระบบนิเวศวิทยาของคนกับป่าที่อยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุลเลยทีเดียว

สง่า แนะบือ

ชาวบ้านบ้านโป่งอาง

 

เสียงคนโป่งอาง : เขื่อนมันจะมาทำลายวิถีชีวิตชาวบ้าน!

สง่า แนะบือ หนุ่มปกาเกอะญอ ชาวบ้านโป่งอาง ได้พาเราลงไปดูพื้นที่ป่าเหนือหมู่บ้าน พร้อมกับชี้จุดที่เจ้าหน้าที่โครงการได้เข้ามาสำรวจแล้วถากต้นไม้ใหญ่ริมแม่น้ำปิงเป็นร่อยรอย แสดงจุดหมุดหมายเอาไว้ให้เห็นเด่นชัด

เมื่อเราเอ่ยถามว่ารู้สึกอย่างไรที่จะมีเขื่อนกั้นแม่น้ำปิงบริเวณนี้

"มันจะมาทำลายวีถีชีวิตชาวบ้านนะสิ เพราะว่าทุกวันนี้ ชาวบ้านเราเอาป่าเป็นชุบเปอร์มาเก็ต เวลาหิวเข้าป่าก็ได้อาหารมากินแล้ว เดินเลาะน้ำปิง ลงทอดแห ก็ได้ปลามากินแล้ว" สง่า แนะบือ หนุ่มปกาเกอะญอ ชาวบ้านโป่งอาง บอกเล่าให้ฟัง พร้อมชี้ให้ดูจุดที่รัฐจะมาสร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำปิง

เช่นเดียวกับ ลุงเปอ อ่องวิ คนเลี้ยงวัววัย 60 กว่าปี เชื้อสายไทยใหญ่ ซึ่งตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านโป่งอางนี้มานานกว่า 30 ปีแล้ว กำลังลุยข้ามลำน้ำแม่ปิงมาอีกฟากหนึ่ง บอกว่า เพิ่งนำวัวไปเลี้ยงปล่อยไว้ในป่า

ครั้นเมื่อเราถามว่า รู้ข่าวหรือยังว่าเขาจะมาสร้างเขื่อนตรงนี้?!                                                 

ลุงเปอ พยักหน้าก่อนบ่นให้ฟังว่า "ถ้าสร้างเขื่อน ป่าก็บ่เหลือ บ่มีที่ป่าไว้เลี้ยงวัวเลี้ยงควายละทีนี้"

ลุงเปอ บอกอีกว่า ทุกวันนี้ เฉพาะในหมู่บ้านโป่งอาง มีจำนวนวัวและควายที่ปล่อยเลี้ยงไว้ในป่าเกือบ 200 ตัว

"แล้วชาวบ้านเราจะไปอยู่กันที่ไหน" ลุงเปอ พูดออกมา ก่อนเดินกลับเข้าไปในหมู่บ้าน

 

ลุงเปอ อ่องวิ

คนเลี้ยงวัว บ้านโป่งอาง

 

แน่นอน พื้นที่ป่าอาจไม่เหมือนเดิมอีก หากรัฐยังคงเดินหน้าจะสร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำปิงบริเวณนี้ โดยชาวบ้านบอกว่า รัฐมีแนวคิดจะกั้นแม่น้ำปิงระหว่างฟากภูเขาสองลูกให้เป็นเขื่อน หากเป็นเช่นนั้นจริง แม่น้ำปิงที่เคยไหลคงเปลี่ยนทิศ ผืนป่าที่เคยเป็นแหล่งอาหารผู้คนที่นี่ และเป็นที่เลี้ยงวัวควายนับร้อยๆ ตัว ก็จะจมหายอยู่ใต้น้ำไปในที่สุด

นอกจากนั้น ชาวบ้านผู้คนในพื้นที่ยังเคลือบแคลงสงสัยกับความไม่ชอบมาพากลกับวาทกรรมของเจ้าหน้าที่รัฐ ที่ได้เขียนรายงานออกไปอย่างหน้าตาเฉยว่า นี่คือโครงการอ่างเก็บน้ำแม่น้ำปิงตอนบน!? ในขณะเมื่อตรวจสอบข้อมูลแล้วกลับพบว่า โครงการดังกล่าวนั้น จะมีการกั้นแม่น้ำปิงขนาบกับภูเขาสองลูกให้เป็นแนวทำนบ สูงประมาณ 62.0 เมตร ยาวประมาณ 500เมตร

นั่นเท่ากับว่า ถ้ามีการสร้างจริง จะทำให้น้ำท่วมป่าเอ่อ  เป็นบริเวณกว้างนับหมื่นไร่ และสูงเท่าตึก 20 ชั้นเลยทีเดียว ซึ่งชาวบ้านพากันหวาดวิตกกันและยืนยันหนักแน่นว่านี่มันคือเขื่อน! มหันตภัยร้ายที่จะเข้ามาทำลายวิถีชีวิต ทำลายธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างใหญ่หลวง.

 

อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง

คนโป่งอางตื่นลุกติดป้ายคัดค้านสร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำปิงตอนบน

 

ประชาธรรม บน เฟสบุ๊ก

คลังข้อมูล

ไฟล์เอกสาร